Copyright 2017 - COĞRAFYA HAYATTIR

Türkiye’nin Denizleri Ve Kıyıları

 

 Ülkemiz üç tarafı, Karadeniz, Akdeniz, Ege Denizi ve Marmara Denizi ile çevrili bir yarımada görünümündedir. Ülkemizde kıyılarımızın toplam uzunluğu 8337 km.yi bulmaktadır. Kıyılarımız içinde en fazla uzunluğa Ege Denizi kıyıları sahiptir.

 

1. Boyuna (Yüksek) Kıyılar :

Dağların denize paralel uzanması sonucunda oluşan kıyılardır. Görüldüğü Yerler : Akdeniz ve Karadeniz kıyıları.


Başlıca Özellikleri ve Sonuçları :

1. Girinti ve çıkıntı azdır.
2. Koy, körfez ve doğal liman azdır.
3. Kıta sahanlığı dardır.
4.
Falez sayısı fazladır.
5. Limanlarının hinterlandı dardır.
6. Kıyıların gerçek ve kuş uçuşu uzaklığı arasındaki fark azdır.
7. Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım zordur, geçitlerden sağlanır.
8. Denizden gelen nemli hava kütleleri iç kesimlere giremez.

9. Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farklılığı fazladır.

10. Kıyı kesimleri ile iç kısımlar arasında yetiştirilen tarım ürünleri farklılık gösterir.

 

2. Enine (Alçak) Kıyılar :

Dağların denize dik uzandığı kıyılarda oluşur. Görüldüğü Yerler : Edremit  ve Kuşadası arasında kalan Ege kıyıları.
Başlıca Özellikleri :

1. Girinti ve çıkıntı fazladır.

2. Koy, körfez ve doğal liman fazladır.
3. Kıta sahanlığı geniştir.
4. Limanlarının hinterlandı geniştir.

5. Falez oluşumuna fazla rastlanmaz.

6. Kıyıların gerçek uzunluğu ile kuş uçuşu uzaklığı arasındaki fark fazladır.
7. Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım kolaydır.
8. Denizden gelen nemli hava iç kesimlere

kadar sokulabilmektedir. Bu nedenle kıyı ile

iç kesimler arasındaki iklim farklılığı azdır.

9. Kıyı kesimleri ile iç kısımlar arasında

yetiştirilen tarım ürünleri benzerlik gösterir.

 

3. Ria Tipi Kıyılar : Eski akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşurlar.

Görüldüğü Yerler : İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Haliç ve Menteşe Yöresi. (Muğla)

 

4. Dalmaçya Tipi Kıyılar : Kıyıya paralel uzanan dağ sıraları arasında bulunan çukur alanların deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Görüldüğü Yerler : Fethiye - Kaş - Kale- Finike arasındaki  kıyılarda görülür. (Antalya)

 

5. Limanlı  Kıyılar : Alçak kıyılarda dalga ve akıntı etkisiyle meydana gelen kıyı okları, tombolo (saplı ada) ve lagün gibi biriktirme şekillerinin oluşturduğu doğal limanlardır. Görüldüğü Yerler : Kağıdağ Yarımadası ve Sinop’ta. (Tombolo) Küçük Çekmece, Büyük Çekmece ve Silivri arasında kalan kıyılar.

 

6. Fiyort Tipi Kıyılar : Eski buzul vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşan, girinti ve çıkıntının fazla olduğu kıyılardır. Türkiye’de görülmez.

 

7. Skyer Tipi Kıyılar : Buzulların etkisiyle oluşan kıyılarda görülür. Hörgüç kaya ve morenlerin (buzul taşı) deniz suları altında kalmasıyla meydana gelmiş, çok sayıda adacıkların bulunduğu kıyılardır. Türkiye’de görülmez.

 

8. Estuar (Haliçli) Tipi Kıyılar : Gelgit genliğinin fazla olduğu kıyılarda suların akarsu ağzını aşındırması ile oluşur.  Gelgit sonucunda sürekli değişken (deniz - kara) olan kıyı çizgisinin

net olmadığı kıyılara Watt tipi kıyılar denir. Türkiye’de görülmez.

 

9. Resif Kıyıları :  Tropikal bölgelerde sığ kıyılarda biriken mercanlar tarafından oluşturulan kıyılardır. Türkiye’de görülmez.

Karadeniz deniz sınırı………………..:1695 km
Gürcistan sınırı-İstanbul Boğazı…….:1518 km,
İstanbul Boğazı-Bulgaristan sınırı…..:177 km)
Akdeniz deniz sınırı ………………….:1577 km
Ege Denizi sınırı ……………………...:2805 km
Seddülbahir-Meriç Nehri ağzı……….:212 km
Kumkale- Dalaman çayı ağzı………...:2593km)
Marmara denizi ve Boğazlar sınırı…..:1189 km
Tüm adalarımızın deniz sınırı………..:1067 km


A. Karadeniz Kıyıları:

1. Batıda Bulgaristan sınırından başlayıp doğuda Gürcistan sınırına kadar uzanmakta ve 1685 km. uzunluğa sahiptir.

2. IV. zaman başlarında meydana gelen çökmeler sonucu şekillenmiştir.

3. Girinti ve çıkıntı azdır.

4. Kıyıda derelerin ağızlarında küçük delta ve kumsallar meydana gelirken büyük ırmakların  ağızlarında büyük delta ovaları olan, Bafra ve Çarşamba ovaları meydana gelmiştir.

5. Falezli yüksek kıyılardır.

6. Boyuna kıyı tipi görülür.

7. Doğal liman azdır.

8. Son Buzul Çağı’nda tatlı su gölü halinde olan Karadeniz’e, Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi ve  İstanbul Boğazı aracılığı ile Akdeniz’in tuzlu suları ulaşmış ve günümüzden yaklaşık 3000 yıl önce Karadeniz’in suları bugünkü tuzluluk seviyesine ulaşmıştır. Karadeniz’de tuzluluk oranı Marmara 

ve Ege’den daha azdır. Bunun temel sebepleri, yağışın fazla, akarsu havzalarının geniş, sıcaklık ve 

 Buharlaşmanın az olması ile enlemin etkisidir.

9. 200 metreden sonra oksijenin yerini kükürt dioksit gazı alır. Bu nedenle balıklar ve diğer canlılar 

 derinliğin 200 metreyi aşmadığı yüzey sularında bulunmaktadırlar.

10. Karadeniz, Marmara denizinden yüksektir. Oluşan seviye farkı nedeniyle Karadeniz’in suları

 üstten Marmara denizine doğru akıntı meydana getirir.

 

B. Marmara Kıyıları:

1. Karadeniz ve Ege Denizi arasında yer alır. Bu denizlerden, Çanakkale ve İstanbul Boğazı ile ayrılır.

2. Üçüncü zaman sonu ile dördüncü zaman başlarında yer kabuğunda meydana gelen çökmeler sonucu meydana gelmiştir.

3. Derinliği fazladır. Orta kısımlarında 1000–1200 m. derinlikte çukurlar yer alır.

4. Kıyı tipleri: İstanbul Boğazı ve Haliç kıyıları Ria kıyı tipi, Büyük ve Küçük Çekmece Kıyıları limanlı kıyı tipi, Kapı dağı Yarımadası, tombolo özelliğindedir.

 

C. Ege Kıyıları:

1. Ege Denizi III. Zaman sonu ile IV. zaman başında şiddetli yer hareketleri sonucu meydana gelen çökmeler ile çukurlukların sular altında kalması sonucunda ortaya çıkmıştır.

2. En uzun kıyılarımız burada yer alır.

3. Çok sayıda ada ve takımadalar, sayısız koy ve körfezler yer almaktadır.

4. Dünya’nın en girintili çıkıntılı kıyılarındandır.

5. Şelf alanı geniştir.

6. Tuzluluk oranı Marmara denizine göre daha yüksektir. 

7. Güneybatı Anadolu’da, Ria kıyı(Menteşe kıyıları) tipi görülürken diğer kıyıları, enine kıyı tipi özelliği göstermektedir.

 

D.Akdeniz Kıyıları:

1.Toros Dağları büyük oranda kıyıya paralel, batı kesiminde ise kıyıya dik biçimde uzanır.

2.Girinti ve çıkıntı azdır.

3.Falez oluşumu fazladır.

4.Tuzluluk oranı ve derinliği en fazla olan denizimizdir.

5.Fethiye ve Kaş kıyılarında dalmaçya kıyı tipi, diğer kıyılarda boyuna kıyı tipi görülmektedir.

 

Kaynak:Tüm Sınavlara Hazırlıkta Haritalarla Türkiye Coğrafyası

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

f t g m

Sitemizde bulunan içerikler izin alınmadan başka bir ortamda TİCARİ amaçla kullanılamaz.

Hak sahipleri tarafından talep edilen dosyalar site yönetimine bildirildiğinde kaldırılacaktır.