Copyright 2017 - COĞRAFYA HAYATTIR

Jeolojik Devirler

Dünya, günümüze kadar çeşitli evrelerden geçmiştir. Bu evrelere Jeolojik zamanlar adı verilir. Jeolojik zamanlar oluşturulurken fosillerden, taşlardan ve tortul tabakalardan yararlanılır. Ülkemizde tüm jeolojik dönemlere ait özellikler görülebilir. Yurdumuzun görünümü büyük oranda 3. Jeolojik zamanın sonlarında oluşmuştur.

 

A. Birinci Jeolojik Zaman (Paleozoik):

1. Büyük oranda, tortul taşlar ve sert kireç taşlarından meydana gelen, İstanbul ve Zonguldak çevresi, Ilgaz ve Sultan dağları, Ala dağlar ve Bolkar dağları, Mardin çevresi, Menteşe yöresi ve Menderes kütleleri oluşmuştur.

2. Yaşanan sıcak ve nemli dönemler sonucunda oluşan büyük ormanlar tortul tabakalar içerisinde kalarak taş kömürünü meydana getirmiştir. Zonguldak taş kömürü yatakları da bu zamanda oluşmuştur.

Masif adını verdiğimiz sert kütleleri oluşturmaktadır. Bu kütleler büyük oranda başkalaşım taşlardan oluşur. (Gnays, mermer, kuvarsit, şist)  Bu alanlarda deprem riski düşüktür.

Masif kütlelerimiz :

1. Trakya (Yıldız Dağları), Istranca Masifi  (Marmara Bölgesi)

2. Menderes (Saruhan Menteşe) Masifi  (Ege Bölgesi)

3. Kırşehir Masifi  (İç Anadolu Bölgesi)

4. Devrekani Masifi (Kastamonu)  (Karadeniz Bölgesi)

5. Bitlis Masifi  (Doğu Anadolu Bölgesi)

6. Mardin Eşiği Masifi  (Güneydoğu Anadolu Bölgesi)

 

B. İkinci Jeolojik Zaman (Mezozoik):

1. Birleşik olan kıtalar birbirinden uzaklaşarak ayrılmaya başlamıştır,

2. Kuzeyde Avrasya kıta platformu, güneyde Afrika ve Hindistan kıta platformları arasında büyük Tetis denizi oluşmuştur.(Günümüzdeki, Atlas Okyanusundan-Himalayalara kadar)

3. Günümüzdeki Toroslar ve Doğu Anadolu’nun büyük bölümü bu denizin tabanı durumundaydı.

4. Tetis denizi, milyonlarca yıl süren aşındırma, taşıma ve biriktirmelere bağlı olarak büyük bir birikim alanı (Jeosenklinal) durumuna gelmiştir.

5. Bu dönemde, günümüzdeki Kuzey Anadolu dağlarımız sığ denizlerle kaplıydı.

6. Tetis denizinde oluşan büyük birikim alanı ikinci zamanın sonuna doğru kıvrılma hareketleriyle yükselmeye uğramış ve kara görünümü almıştır.

7. Alp-Himalaya kıvrım hareketine bağlı olarak yurdumuzda oluşan arazilerde, 2.zaman sonundan özellikle, 3.zaman başlarından itibaren şiddetli bir aşınma dönemi başlamıştır.

 

C. Üçüncü Jeolojik Zaman (Tersiyer):

1. Alp orojenik hareketleri şiddetli bir aşamaya girmiştir.

2. Bu hareketlere bağlı olarak, Tetis birikim alanları(Jeosenklinal) hızla yükselerek, Kuzey Anadolu ve Toros dağ kuşaklarını meydana gelmiştir.

3. Günümüzde Karadeniz’in yerleştiği alan, sığ bir iç deniz durumundadır.

4. İç Anadolu’nun çukur alanları göl haline gelerek tortul birikmeler oluşmaya başlamıştır.

5. Yurdumuzda, linyit, petrol ve tuz yatakları oluşmuştur.

6. Zamanın sonlarına doğru, Anadolu yarımadası yan basınçlara uğrayarak, bütünüyle yükselmeler, kubbeleşmeler, derin ve uzun faylar oluştu.

7. Karadeniz ve Akdeniz’in yerleştiği alanlarda derinlik arttı.

8. Oluşan fay hatları ülkemizin günümüzde etkin bir deprem alanında bulunmasına neden olmuştur.

 

D. Dördüncü Jeolojik Zaman (Kuaterner):

1. Mevcut fay hatlarına bağlı olarak, yeryüzüne çıkan lavlar, Doğu Anadolu ve İç Anadolu’da belirli hatlar boyunca volkan konilerinin oluşmasına neden olmuştur.(Nemrut, Erciyes, Tendürek, Hasan dağı)

2. Yaşanan iklim değişmelerine bağlı olarak, etkisi az olmakla beraber, Batı Anadolu’da 2200m.Doğu Anadolu’da 2500m den yüksek alanlarda buzullaşma meydana gelmiştir.

3. Günümüzde Ege denizinin bulunduğu kara parçası (Egeid), doğu-batı yönlü fayların etkisiyle bloklar halinde çökmüş, Akdeniz’in sularının işgaline uğramıştır.

4. Egeid kara parçasında yer alan yüksek alanlar binlerce ada meydana getirmiştir.

5. Ege denizini oluşturan sular vadi ve boğazları doldurarak Karadeniz’e ulaşmıştır.

6. Bunun sonucunda İstanbul ve Çanakkale boğazları meydana gelmiştir.

 

Türkiye’nin Yakın Jeolojik Dönemde Oluşmasının Genel Sonuçları:

1. Ortalama yükselti fazladır.

2. Büyük oranda Alp orojenik hareketleriyle oluştuğundan, dağlar genelde doğu-batı yönlü olarak uzanmaktadır.

3. Batıdan doğuya gidildikçe yükselti artmaktadır.

4. Yoğun olarak depremler yaşanmaktadır.

5. Zengin linyit yataklarına sahiptir.

6. Yüksek ve geniş düzlüklere sahiptir.

7. Dış kuvvetler oldukça güçlüdür. Akarsular denge profiline ulaşmamıştır.

 

DAHA AYRINTILI BİLGİ İÇİN TÜBİTAK SAYFASINA BAKABİLİRSİNİZ

Kaynak:Tüm Sınavlara Hazırlıkta Haritalarla Türkiye Coğrafyası

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

f t g m

Sitemizde bulunan içerikler izin alınmadan başka bir ortamda TİCARİ amaçla kullanılamaz.

Hak sahipleri tarafından talep edilen dosyalar site yönetimine bildirildiğinde kaldırılacaktır.