Copyright 2017 - COĞRAFYA HAYATTIR

Nüfus Coğrafyası

 

 

‘’İnsan bütün coğrafyanın esasını oluşturur’’

P.Vidal De La Blache

Nüfus nedir? Belirli bir zamanda bir ülke ya da ülkenin belirli bir alanında yaşayan insan sayısını ifade eder.

Nüfus Artışı: Sınırları belli bir alanda belirli bir süre içinde insan sa­yısındaki artışa nüfus artışı denir. Bunu sağlayan temel faktörler: bir ülkenin toprak kazanması veya kaybetmesi, doğumlar, ölümler ve göçlerdir.

Doğal Nüfus Artışı:  Bir yerde, doğumlarla artan nüfusun, ölümlerle kaybedilen nüfustan fazla olması durumunda nüfus artar. Nüfusun bu şekilde artmasına doğal artış denir.

Nüfus Patlaması:  Nüfus miktarında sıra dışı bir şekilde, büyük miktardaki artışı ifade eder. Bunu sağlayan temel sebepler: Tarım üretiminin artarak beslenme koşullarının iyileşmesi, sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve yaygınlaşması, sonuç olarak hayat seviyesinin yükselmesidir.

Nüfus Coğrafyası (İnsan Coğrafyası):  Nüfusa ilişkin mevcut sayısal verileri kullanarak insanın doğa ve doğanın insan üzerindeki etkisini ve karşılıklı etkileşimini inceler.

Demografi:  Nüfusun durgun durumdaki özelliklerini, gelişimini, doğal ve ekonomik hareketlerini sayısal olarak ele alıp inceleyen bilim dalıdır.

 

Doğurganlık oranı ve bunu etkileyen faktörler:

Doğurganlık belli bir nüfus alanı (dünya, ülke, bölge) içinde meydana gelen doğum sayısını ifade eder.

Bunu etkileyen faktörler:

1. Din

2. Eğitim düzeyi

3. Kentleşme ve sanayileşme

4. Ekonomik gelir düzeyi

5. Bölgesel konum

6. Beslenme alışkanlıkları

 

Nüfus Sayımları Yapılmasının Amaçları: Toplam nüfus, nüfusun yaş gruplarına ve cinsiyete göre dağılımı, okuryazar oranı, eğitilmiş nüfus durumu, işsiz sayısı, çalışan nüfusun iş kollarına göre dağılımı, doğum ve ölüm oranları, köy ve kent nüfus sayıları ve nüfus yoğunluklarının belirlenmesini sağlar. Böylece, ilerlemedeki en önemli güç olan insan kaynağının genel durumu net olarak ortaya konur. Bu sayede, geleceğe dönük plânlamaların doğru biçimde yapılabilmesi ve alınacak kararların başarıya ulaşması sağlanabilir.

 

Nüfus Sayımları Ve Bu Konuda Yapılan Çalışmaların Tarihi Gelişimi

* M.Ö.435 yılında Roma’da savaş zamanları dışında her 5 yılda bir sayım yapılmıştır.

* M.Ö.4000’li yıllarda Çin ve Babil’de sayımlar yapılmıştır.

* Eski Mezopotamya’da: Legaş kentinde M.Ö.2500’de tapınak tutanaklarında nüfus sayıları belirtilmiştir, Umma kentinde M.Ö.2100 yılında sayım yapılmıştır, M.Ö.2000–1700 yılları arasında Mezopotamya şehir devleti Nippur’da tutulan sayım kayıtları oldukça düzenli olarak tutulmuştur. Fırat’ın orta kısımlarında bulunan Mari krallığında M.Ö.1840 yılında büyük bir sayım yapılmıştır.(Kral Zimri tarafından asker toplamak amacıyla yapılmıştır).

 *Modern sayımların Fransız ve İngilizlerin sömürgelerinde yaptıkları sayımlarla

  başladığı kabul edilmektedir.

*1665 yılında Kanada’da yapılan sayım sadece nüfusu belirlemek amacıyla yapılan ilk

  sayımlardan biridir.

*ABD’de ilk sayım 1709’da yapılmış,1789’dan sonra 10 yılda bir sayım yapılması kararı

  alınmıştır.

*Büyük Britanya’da ilk sayım 1801 yılında yapılmış, düzenli sayımlar 1871 yılında   

  başlamıştır.

*Rusya’da ilk sayım 1879’da yapılmıştır.

*Periyodik olarak ilk sayımlar 1748 yılında İsveç’te ve 1769’da Danimarka’da yapılmaya başlamıştır.

*Nüfus artışı ve sonuçları konusunda ilk kapsamlı çalışmalar İngiliz ekonomist T.Malthus tarafından yapılmıştır. T.Malthus, özellikle Avrupa’da hızlı nüfus artışı konusunda incelemeler yapmıştır. Dünya nüfus artışı ve gıda üretimindeki artış incelenerek, aradaki farkın oluşturabileceği açlık sorununa dikkat çekmiştir.

*19.yüzyıldan sonra özellikle gelişmiş ülkelerde düzenli şekilde nüfus sayımları yapıldığı ve buna ilişkin istatistikî kayıtların tutulmaya başlandığı görülmektedir.

**Günümüzde dünya ülkeleriyle ilgili nüfus istatistikleri Birleşmiş Milletler tarafından ‘Demographic Yearbook’ adı altında yapılmaktadır. Birleşmiş Milletler her dakika dünya nüfus artışını ‘’nüfus saati’’ halinde izlemektedir.**

 

NÜFUSUN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

1. Doğal çevreden kaynaklanan faktörler: İklim, bitki örtüsü, su kaynakları, toprak yapısı, denize göre konum, yüzey şekli ve yeraltı kaynakları.

2. Beşeri Faktörler: Toplumsal ve ekonomik örgütlenmeler,(iş imkânları, sanayileşme tarımsal imkânlar, turizm gelişimi ve sosyal yaşam)teknolojik durum ulaşım imkânları ve tarihsel faktörler

 

GENEL OLARAK YERYÜZÜNDE NÜFUSUN DAĞILIŞI

Dünya nüfusun yarıya yakını yeryüzünün  % 12'si kadar bir alanda yaşamak­tadır.

Dünya nüfusun % 60'ı Asya Kıtasında yaşamaktadır.

Yeryüzündeki tüm nüfusun yaklaşık % 90'ı Kuzey Yarım küre’de yaşamaktadır.

Avrupa’da, 40°-60° enlemleri yoğun nüfuslu alanlardır. Kutuplara en fazla yakla­şan yoğun nüfuslu alan burada yer almaktadır.

Genel olarak kıta kenarları daha yoğun nüfusludur.

 

DÜNYA’DA YOĞUN OLARAK NÜFUSLANMIŞ BÖLGELER

1. Muson Asyası, Nil Vadisi, Missisini Ovası (uygun iklim ve zengin tarım alanlarına sahip olması)

2. Japonya, Batı ve Orta Avrupa, ABD’de Göller Yöresi (yoğun sanayileşme)

DÜNYA’DA TENHA OLARAK NÜFUSLANMIŞ BÖLGELER

1. Kutup ve tundra bölgeleri, çöller, Bataklıklar ve şiddetli karasal iklimin görüldüğü bölgeler (Sibirya) (Olumsuz iklim koşulları)

2.  Ekvatoral bölge (Amazon ormanları gibi) .(Yoğun biçimde bitki örtüsünün görülmesi)

3.  Himalayalar ve benzeri dağlık alanlar( Engebe, soğuk ve olumsuz tarım koşulları)

 

GELİŞMİŞ ÜLKELERİN NÜFUS ÖZELLİKLERİ

1. Doğum oranları ve çocuk ölüm oranı düşük, nüfus artışı hızı çok düşüktür.

2. Genç nüfus oranı az, yaşlı nüfus oranı fazladır.

3. Bağımlı nüfus oranı az, çalışan, faal nüfus oranı (14–65 yaş arası) yüksektir.

4. Faal (çalışan)nüfusun sektörel dağılımı:

    A. Hizmet

    B. Sanayi

    C. Tarım (% 10’dan az) olarak gerçekleşir.

5. Nüfus dinamik değil statiktir. Artma özelliğini büyük ölçüde kaybetmiştir.

6. Kentsel nüfus oranı yüksektir.

7. Ortalama yaşam süresi uzundur.

8. Nüfusun ülke içindeki dağılımında iklim ve yer şekillerinin etkisi azdır.

9. Okuma - yazma oranı yüksektir.

GERİ KALMIŞ ÜLKELERİN NÜFUS ÖZELLİKLERİ

1. Doğum oranları ve çocuk ölüm oranları yüksek, nüfus artış hızı fazladır.

2. Genç nüfus oranı fazla, yaşlı nüfus oranı azdır.

3. Bağımlı nüfus oranı fazla, çalışan, faal nüfus oranı, düşüktür.

4. Faal (çalışan) nüfusun sektörel dağılımı:

    A. Tarım

    B. Hizmet

    C. Sanayi olarak gerçekleşir

5. Kır nüfus oranı daha fazladır.

6. Okuma yazma oranı düşüktür.

7. Nüfusun ülke içindeki dağılımında iklim ve yer şekillerinin etkisi fazladır.

8. Ortalama yaşam süresi kısadır.

Kaynak:Tüm Sınavlara Hazırlıkta Haritalarla Türkiye Coğrafyası

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

f t g m

Sitemizde bulunan içerikler izin alınmadan başka bir ortamda TİCARİ amaçla kullanılamaz.

Hak sahipleri tarafından talep edilen dosyalar site yönetimine bildirildiğinde kaldırılacaktır.