Copyright 2017 - COĞRAFYA HAYATTIR

Güney Doğu Anadolu Bölgesi

 

Bölgenin konumu : Yurdumuzun güneydoğusunda bulunur, en küçük yüzölçümüne (% 7,5) sahip olan bölgemizdir. Bölge Güneydoğu Toros Dağları’nın eteklerinden başlayarak güneyde Suriye sınırına kadar devam etmektedir. Kuzeyinde Doğu Anadolu Bölgesi, batısında Akdeniz Bölgesi, güneyde Suriye ve güneydoğuda Irak ile komşudur. İç Anadolu Bölgesi’yle komşu olmayan tek bölgemizdir.

 

Bölümleri ve önemli kentleri :

1. Dicle  Bölümü : Diyarbakır, Batman, Mardin, Siirt, Kurtalan, Cizre ve Nusaybin.

2. Orta  Fırat  Bölümü : Gaziantep, Şanlıurfa, Adıyaman, Nizip, Birecik, Siverek ve Ceylanpınar.

 

Bölgenin Genel Özellikleri

1. Yüzölçümü en küçük bölgemizdir.

2. Yer şekilleri açısından en sade bölgemizdir. Plato ve ovalardan oluşur.

3. En yüksek nokta Karacadağ volkanik dağıdır.

4. Ülkemizin en büyük barajı olan Atatürk Hidroelektrik Barajı burada bulunur.

5. Bitki örtüsünün, orman varlığımızın, en az olduğu bölgedir.

6. Yaz mevsiminde en sıcaklığın en yüksek olduğu bölgemizdir.

7. Petrol ve fosfat üretiminde 1. sırada.

8. Sulama ihtiyacının en fazla olduğu bölgedir.

9. Türkiye İpek böcekçiliği üretiminde Diyarbakır (özellikle Kulp) 1. sıradadır.

10. Buharlaşmanın ve buna bağlı olarak kuraklığın en fazla olduğu bölgedir.

11. Doğal göl bakımından en fakir bölgemizdir.

12. Kırmızı mercimek, Antepfıstığı ve pamuk ve üretiminde 1. sıradadır.

13. Alanı en küçük bölgedir. Ancak nüfusun fazla oluşu nüfus yoğunluğunu arttırmıştır.

 

Bölgenin Yeryüzü  Şekilleri:

Genel olarak bakıldığında fazla yüksek olmayan plato, ova ve havzalardan meydana geldiği görülmektedir. Yer şekillerinin sade olması tarımsal alanların geniş olmasını ve ulaşımın kolay yapılabilmesini sağlamaktadır. Özellikle makineli tarım açısından uygun şartlara sahiptir.

Dağları: Bölgenin en yüksek dağı iki birbirinden ayıran sınırı oluşturan Karacadağ(Volkanik–1919 m) ve Mardin Eşiği(1500m)bölgenin başlıca yükseltilerini meydana getirmektedir.

Ovaları: Bölgede bulunan başlıca ovalar Altınbaşak, Suruç, Ceylanpınar ve Birecik’tir.

Platoları: Bölgenin genel görünümü yüksek olmayan platolardan meydana gelmiştir. Önemli platolar Şanlı Urfa, Gazi Antep ve Adıyaman platolarıdır.

Akarsuları: Bölgenin en önemli akarsuları Fırat ve Dicle’dir. Bu akarsular yurdumuzda en fazla su taşıyan ve akış hızları yüksek olan akarsulardır. Bu akarsuların açtıkları derin vadiler içinden akması tarımsal sulamada sorunlara yol açmaktadır. Bunların dışında Fırat’ın kolları olan Göksu ve Nizip, Dicle’nin kolları olan Botan, Garzan  ve  Batman bölgede bulunan  başlıca  akarsulardır.  

Gölleri: Bölge doğal göller açısından yurdumuzdaki en fakir bölgedir. Bölgede  doğal  göl  bulunmamaktadır. Bölgede bulunan akarsularımızın hidroelektrik  gücü  fazla olduğundan bir  çok  baraj  gölü yer almaktadır. Fırat nehri üzerinde bulunan Atatürk Baraj gölü yurdumuzun en büyük baraj gölüdür. Büyüklük bakımından doğal göllerle değerlendirildiğinde 2.sırada bulunmaktadır.

BÖLGENİN İKLİMİ  VE  BİTKİ  ÖRTÜSÜ: Bölge çevresinde bulunan komşu bölgelere göre oldukça farklı iklim özelliklerine sahiptir. Bölge genel olarak karasal iklimin etkisi altındadır. Bölgenin  batısında(Fırat ırmağının oluşturduğu yayın batısı)  Akdeniz  ikliminin  etkileri  görülür. Kuzey sınır boyunca uzanan Güneydoğu Toroslar, bölgede kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin etkili olmasını engellemektedir. Bu durum yükseltinin az olmasının da katkısıyla bölgeyi yaz aylarında Türkiye’nin en sıcak bölgesi durumuna getirmektedir. Yazları  sıcak ve  kurak geçerken, kışlar Akdeniz Bölgesine göre daha serindir. Yağışların  çoğu  kışın  düşer. Yıllık  yağış miktarı500 mm civarında gerçekleşir. Yağış miktarı kuzeyde bulunan dağ eteklerinde artarken Suriye çöllerine doğru azalmaktadır. Bölge İç Anadolu Bölgesi’ne göre daha fazla yağış almasına rağmen yüksek düzeyde gerçekleşen yaz kuraklığı ile güneyden  esen  çöl  rüzgârları buharlaşmanın artmasına neden olarak daha kurak bir bölge haline gelmesini sağlamaktadır. Bu durum çok geniş tarım arazilerine sahip olan bölgede sulama ihtiyacının artmasına neden olmaktadır. Akdeniz ikliminin etkilerini yaşayan batı kesimlerden doğuya doğru gidildikçe deniz  etkisinin iyice azalmasına ve yüksekliğin artmasına bağlı olarak, ortalama sıcaklıklarda düşmeye, kar  ve  don  olaylarının artmasına neden olmaktadır.

Bölgemiz bitki örtüsü bakımından oldukça fakirdir. Toros dağları ve Mardin Eşiği gibi yağışların arttığı alanlarda meşe ormanları yer almaktadır. Yurdumuzda orman varlığının en az olduğu bölgedir. Orman  bakımından  % 1  ile  son  sırada  yer  alır. Bölgenin ovalarında hakim bitki örtüsü cılız bozkırlardan oluşmaktadır. Batıda Akdeniz ikliminin etkili olduğu alanlarda maki topluluklarına ve Kızılçam ağaçlarından oluşan zayıf ormanlar yer almaktadır.

BÖLGEDE TARIM  VE  HAYVANCILIK: Bölgenin  ekonomisi büyük oranda tarıma  dayanmaktadır. Bölgede ekili-dikili toprak oranı Türkiye ortalamasının üstünde bulunmaktadır. Oldukça geniş ve verimli tarım  alanlarına ve büyük oranda makineli tarıma uygun olmasına rağmen bölgede yaşanan yüksek kuraklık ve sulama ihtiyacı nedeniyle tarım imkânları kısıtlanmaktadır. GAP(Güneydoğu Anadolu Projesi)’nin büyük oranda tamamlanması ve toprakların sulanmasına bağlı olarak tarımsal üretim ve üretilen ürün çeşidi hızla artmaya başlamıştır. Sulama imkânlarının artmasıyla birlikte nadasa ayrılan topraklar azalmaktadır. 

Bölgede yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler:

Mercimek: Türkiye kırmızı mercimek üretiminde ilk sırada yer almaktadır.

Pamuk: Hemen hemen tüm bölgede üretilmektedir. Ülkemizde üretilen pamuğun %40’ı buradan sağlanmaktadır.

Zeytin: Bölgenin batısında Akdeniz ikliminin etkili olduğu alanlarda özellikle Nizip ve çevresinde üretim yapılmaktadır.

Gaziantep-Şanlı Urfa arasında kalan sahalarda: Antepfıstığı, zeytin, üzüm, pamuk, susam ve keten üretimi yaygındır

Dicle Bölümü’nde: Pirinç, susam, kırmızı mercimek, pamuk, tütün, üzüm ve karpuz üretimi önem kazanmıştır.

Buğday: Özellikle Şanlı Urfa, Diyarbakır, Adıyaman ve Mardin çevresinde önem kazanmıştır.

Arpa: Şanlı Urfa ve Diyarbakır’da yoğunlaşmaktadır.

Antepfıstığı: Türkiye üretiminin büyük bölümü Urfa ve Siirt’ten sağlanmaktadır.

Bölgede sulanabilen  alanlarda sebze  ve başta karpuz olmak üzere meyve üretimi yapılmaktadır.

Bölgede en önemli geçim kaynaklarından biride hayvancılıktır. Bozkır alanlarının fazla olmasının etkisiyle küçükbaş hayvancılık başta gelmektedir. Bölgede özellikle Siverek ve çevresi küçükbaş hayvancılığın yoğunlaştığı alandır. Ülkemizde bulunan mevcut koyun varlığının %13’ü bölgede bulunmaktadır. Elde edilen yapağının %14’ü,derinin %10’u bölgeden sağlanmaktadır. Bölgede özellikle Siirt ve Mardin’de tiftik keçisi beslenmektedir. Şanlı Urfa’da at yetiştiriciliği önem kazanmıştır. 

BÖLGENİN YERALTI  ZENGİNLİKLERİ: Bölgede bulunan en önemli yeraltı kaynağımız petroldür. Yurdumuzda üretilen petrolün tamamına yakını buradan sağlanır.

Fosfat: En önemli yataklar Mazıdağı’nda(Mardin) bulunmaktadır. Ayrıca Adıyaman, Bingöl ve Bitlis’te de fosfat yatakları bulunmaktadır.

Doğalgaz: Nusaybin

Petrol: Batman, Siirt, Adıyaman ve Diyarbakır çevresinde yoğunlaşmaktadır.

Linyit: Silopi, Cizre ve Adıyaman

Manganez: Kilis

BÖLGEDE ENDÜSTRİ: Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Gazi Antep dışında sanayi fazla gelişmemiştir. Bölgede bulunan başlıca sanayi kolları tarım ürünleri ve petrole dayalı olarak gelişmiştir. Bölgede kurulu bulunan sanayi kuruluşlarının ¾’ü Gazi Antep’te bulunmaktadır.

Et kombinaları: Şanlı Urfa, Mardin, Diyarbakır

Yem fabrikaları: Siirt, Şanlı Urfa, Mardin

Dokuma fabrikaları: Diyarbakır, Şanlı Urfa, Gazi Antep, Siirt

Petrol Rafinerisi: Batman

Gazi Antep: Gelişen başlıca sanayi kolları çimento, dokuma, giyim, kimya, içki ve gıda sanayi

Şanlı Urfa: Çimento, tarım aletleri, pamuk ipliği, şarap, et kombinaları ve yapağı fabrikası bulunmaktadır.

Siverek: Peynir ve tereyağı

Nizip: Zeytinyağı

Diyarbakır: Gıda sanayi

BÖLGEDE NÜFUS  VE  YERLEŞME: 2000  sayımına  göre bölgenin nüfusu  6.608.619 kişidir. Sahip olduğu nüfus miktarına göre yurdumuzda 6.sırada bulunmaktadır. Bir önceki nüfus sayımında bölge bu açıdan son sırada yer alırken, büyük oranda göçün azalmasına bağlı olarak 6.sıraya yükselmiştir. Bölgede km2’ye 88 kişi düşmektedir. Bu durum Türkiye ortalamasının üstünde bulunmaktadır. Nüfus  artış  hızı  %o 25’tir.Bölgede  kentsel  nüfus oranı % 62.29, kırsal nüfus oranı %38.71’dir.Kentleşme özellikle bölgenin batı kısımlarında daha yüksek oranda gerçekleşmektedir. Genel olarak toplu  yerleşmeler egemendir.  Kırsal kesimde ana yapı malzemesi kerpiçtir. Nüfus özellikle bölgenin batı ve kuzey kesiminde, dağ eteklerinde ve akarsu boylarında  yoğunlaşmaktadır. Bölgede en sık nüfuslanmış il Gazi Antep’tir.

BÖLGE’DE TURİZM: Nemrut dağında bulunan Kommagene Krallığı tarafından yapılmış anıt mezarlardan oluşan açık hava müzesi, Diyarbakır’da bulunan tarihi surlar, Arkeoloji ve Atatürk müzeleri, Hasankeyf, Şanlı Urfa’da bulunan Balıklı Göl, tarihin ilk bilim merkezlerinden biri olan Harran, Diyarbakır’da bulunan Çermik Kaplıcası ve İslâhiye güneyinde Yesemek’te bulunan tarihi  eserler bölgenin başlıca zenginliklerini meydana getirmektedir.

 

GAP PROJESİ

1. Güneydoğu Anadolu Projesi dünyanın sayılı yurdumuzun ise en büyük kalkınma projesidir.

2. Proje 1960’lı yıllarda planlanmıştır. İlk dönemlerde bir sulama ve enerji projesi olarak planlanmıştır.

3. 1984’ten sonra projenin amaçları genişletilerek bir çok alanda bölgenin kalkınmasını hedefleyen ‘’kalkınma entegre projesi’’ haline dönüştürülmüştür. Bu haliyle sadece ekonomik bir proje olmaktan çıkarak sosyal amaçlı bir projeye dönüşmüştür.

4. Bu amaçla ‘’GAP Master Planı’’ hazırlanmıştır. Bu planda ilk planlanan amaçlara proje hedefi olarak eğitim, sağlık, tarım ve alt yapı hedefleri ilave edilmiştir.

5. Projenin yürütülmesi amacıyla ‘’GAP Bölge Kalkınma İdaresi’’ kurulmuştur.

6. Proje kapsamında Fırat ve Dicle üzerinde 22 baraj yapımı, Altınbaşak ve Şanlı Urfa ovalarının sulanması amacıyla ‘’Şanlı Urfa Tüneli’’, planlanmıştır.

7. Projenin nihai olarak tamamlanmasıyla birlikte 20 Milyar kw saatten fazla elektrik enerjisi üretilecek,1,7 milyon hektar tarım alanı sulanacaktır.

8. Sulama imkânlarının gelişmesiyle ekilen ve dikilen alan artarken, mevcut durumda tahıl ekim alanı olan yerlerin büyük bölümünde endüstri bitkileri ve sebze ekimi yapılmaktadır.

9. Aynı nedene bağlı olarak nadas uygulaması büyük oranda sona erecek, birim alandan alınan ve­rim artacaktır.

10. Barajların devreye girmesiyle enerji üretimi büyük oranda artmıştır.

11. Ekonomik ve sosyal gelişmelere bağlı olarak, yerleşme ve mevsimlik çalışma amaçlı göç azalmaktadır.

 

Kaynak: Tüm Sınavlara Hazırlıkta Haritalarla Türkiye Coğrafyası

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

f t g m

Sitemizde bulunan içerikler izin alınmadan başka bir ortamda TİCARİ amaçla kullanılamaz.

Hak sahipleri tarafından talep edilen dosyalar site yönetimine bildirildiğinde kaldırılacaktır.