Copyright 2017 - COĞRAFYA HAYATTIR

Doğu Anadolu Bölgesi'nin Genel Özellikleri

 

Bölgenin konumu, sınırları  ve  komşuları :

Yurdumuzun en doğusunda yer almaktadır. Bölgemiz alan olarak ülkemizin  % 21’ ini kaplamaktadır. Yüz ölçümü bakımından 1.sıradadır. Kuzey - güney yönünde en geniş alan kaplayan bölgedir. (Bu nedenle enlem farkı en fazla olan bölgedir) Bölge doğuda Gürcistan, Ermenistan, Nahcivan ve İran, güneydoğuda Irak ile komşudur. Marmara ve Ege Bölgeleri dışında tüm bölgelerle komşudur. Suriye dışındaki bütün doğu komşularımızla sınırı bulunur.

 

Bölgenin bölümleri ve önemli kentleri :

1. Yukarı  Fırat  Bölümü : Malatya, Elazığ, Erzincan, Tunceli, Bingöl ve Bitlis.

2. Yukarı  Murat  Van  Bölümü : Van, Ağrı, Muş ve Bitlis.

3. Erzurum - Kars  Bölümü : Erzurum, Kars, Iğdır ve Ardahan.

4. Hakkari  Bölümü : Hakkari ve Şırnak.

 

Bölgenin Genel Özellikleri

1. Yüzölçümü en büyük olan bölgedir.

2. En dağlık ve en yüksek bölgedir.

3. En yüksek dağımız Ağrı Dağı’dır.

4. En büyük gölümüz Van Gölü’dür.

5. Volkanik arazinin en zengin olduğu bölgedir.

6. Gerçek alan ve izdüşüm alan arasındaki farkın en fazla olduğu bölge.

7. Hidroelektrik potansiyeli en yüksek olan bölgedir.

8. Nüfus yoğunluğu en düşük olan bölgedir.

9. Tarımsal nüfus yoğunluğu en yüksek olan bölgedir.

10. Ekili ve dikili arazi oranının (tarım alanı) en düşük olduğu bölgedir.

12. Tarım ürünlerinin en geç olgunlaştığı bölgedir.

13. Malatya Kayısı üretiminde Türkiye ve Dünya’da 1. sıradadır.

14. Büyükbaş hayvancılığın en fazla yapıldığı bölgedir.

15. Günlük ve yıllık sıcaklık farklarının en yüksek olduğu bölgedir.

16. En soğuk, en fazla kar yağışı olan, karın yerde kalma süresinin ve kışların en uzun

olduğu bölgedir.

17. Enlem farkı en fazla olan bölgedir.

18. Sanayisi en geri kalmış bölgedir.

19. Maden çeşitliliği en fazla olan bölgedir.

20. Ulaşım faaliyetinin en zor gerçekleştirildiği bölgedir.

21. Turizm geliri en düşük olan bölgedir.

 

Bölgenin Yeryüzü  Şekilleri:

Dağları: Bölge yurdumuzda bulunan en engebeli alandır. Bölgenin %75’i 2000 metrenin üzerinde yükseltiye sahiptir. Yurdumuzun en yüksek dağları bu bölgede bulunmaktadır. Bölgede bulunan dağlar üç sıra halinde uzanmaktadırlar. Bu dağ sıralarının arasında plato ve çöküntü ovaları bulunmaktadır. Bölgede bulunan dağlar genel olarak doğudan batıya uzandığı için kuzey-güney yönünde ulaşım zordur.

1.Sıra (Kuzey): Çimen, Kop, Kargapazarı, Allahüekber ve Yalnızçam dağları

2.Sıra(Orta): Munzur(Mercan) , Karasu-Aras  Dağları

3.Sıra(Güney): Güneydoğu  Toroslar 

Van Gölünün  kuzeyinde kuzeydoğu-güneybatı boyunca uzanan kırık hattı üzerinde sıralanmış volkanik  dağlar bulunmaktadır. Bunlar batıdan doğuya doğru Nemrut, Süphan, Tendürek, Küçük ve Büyük Ağrı dağı olarak sıralanmaktadırlar.

Ovaları: Bölgede bulunan dağ sıraları arasındaki çöküntü alanlarında(depresyon) küçük ovalar bulunmaktadır. Birinci dağ sırasının güneyinde, Erzincan, Tercan, Aşkale, Erzurum, Pasinler, Horasan, Kağızman  ve  Iğdır  ovaları, ikinci sıranın güneyinde Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş ovaları bulunmaktadır. Bölgenin güneydoğusunda bulunan Yüksekova yurdumuzun deniz seviyesinden en yüksekte bulunan ovasıdır.

Platoları: Başlıca platolar Erzurum-Kars platoları, Tunceli Van, Başkale, Hakkâri, Yüksekova’dır. 

Akarsuları: Yurdumuzda hidroelektrik potansiyelinin en yüksek olduğu bölgedir. Van Gölü kapalı havzası dışında bölgeden kaynağını alan tüm akarsular bölge dışına çıkarak başka ülkelerin toprakları üzerinden denize ulaşırlar. Fırat  Nehri Karasu ve Murat ırmaklarının birleşmesiyle oluşur. Fırat nehri sınırlarımız dışında  Dicle  Nehri ile birleşerek Basra  Körfezine dökülmektedir. Bölgeden kaynağını alan Aras  ve  Kura  nehirleri sınırlarımız dışında Hazar Denizi’ne dökülmektedirler.  

Gölleri: Türkiye’nin en büyük gölü olan Van  Gölü  suyu  sodalıdır, genelde gölde canlı yaşamaz. Bölgede bulunan diğer başlıca göller, Çıldır, Hazar, Balık, Erçek, Nazik, Haçlı, Nemrut ve Akgöl’dür.

Bölgede bulunan başlıca baraj gölleri Keban  ve  Karakaya  Baraj  Gölleri’dir.

BÖLGENİN İKLİMİ  VE  BİTKİ  ÖRTÜSÜ: Bölgede yükselti  ve  karasallığın etkisiyle kışları çok soğuk geçen sert karasal iklim egemendir. Kışlar uzun, soğuk  ve  kar  yağışlı geçmektedir. Kış mevsimi boyunca don  olayı görülmektedir. Bölgenin kuzeydoğusu bölenin ve Türkiye’nin en soğuk alanlarıdır. Yıllık  sıcaklık  3–13 derece arasındadır. Yüksek alanlarda 0 dereye kadar düşmektedir. Yurdumuzda günlük  ve  yıllık  sıcaklık  farklarının en fazla olduğu alandır. Yazları  sıcak, kurak  ve  kısa geçer. En  fazla  yağış  Erzurum-Kars  Bölümünde  yazın diğer alanlarda ise ilkbaharda  görülür. Yıllık  yağış  miktarı  500–600  mm civarındadır. Yağış miktarı ovalar ve diğer çöküntü alanlarında az yükseltinin arttığı alanlarda daha fazladır. Iğdır bölge içerisinde farklı bir iklim özelliği göstermektedir. Çevresine göre oldukça alçak durumda bulunur yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık geçer yağış miktarı çok düşüktür. Bu nedenle mikroklima alanıdır. Van Gölü çevresi nemliliğin etkisiyle bölge iklimine göre çok daha ılıman şartlara sahiptir.

Ovalar ve havzalarda görülen yarı kurak iklime bağlı olarak bozkırlar, yüksek alanlarda özellikle Sarıkamış çevresinde Sarıçam ormanları, diğer alanlarda meşe ormanları bulunmaktadır.2000m’den daha yüksek alanlarda alpin çayırlar yer almaktadır. Bölge orman  bakımından  oldukça fakirdir orman varlığı açısından ülkemizde 6.sırada bulunmaktadır. 

BÖLGEDE TARIM  VE  HAYVANCILIK: Bölgede en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Bölgede ortalama yükselti ve engebeli alanların fazla olması, kış koşullarının ağır geçmesi, kar örtüsünün uzun süre yerde kalması, sıcaklık farklarının yüksek olması ve yaz mevsiminin kısa sürmesi olması, ekili-dikili alanların az olmasına ve tarımsal üretim miktarının düşük olmasına neden olmaktadır. Bölgenin batısı ve güneyinde iklimin daha yumuşak olması ve sulama imkânlarının olması az olsada tarımsal ürün miktarının bölge geneline göre artmasına neden olmuştur. Bölgede üretilen en önemli ürünler arpa  ve  buğdaydır. Yurdumuzda tarım  ürünlerinin en geç  olgunlaştığı  bölgedir.

Buğday: Kars, Malatya, Erzurum ve Ağrı başta gelen üretim sahalarıdır.

Arpa: Daha yüksek alanlarda yoğunlaşmaktadır, özellikle Kars, Ağrı ve Erzurum

Şekerpancarı: Bitlis, Malatya, Elazığ ve Kars başta gelmektedir.

Pamuk: Iğdır ve Elazığ 

Kayısı: Malatya’da  

Sıcaklık ortalamalarının düşük olması nedeniyle  sebze  üretimine  en  elverişsiz bölgemizdir.

Bölge sahip olduğu ekili-dikili  arazi oranı açısından yurdumuzda son sırada bulunmaktadır.

Bölgede  tarım alanlarının az olması otlak ve meraların fazla olması nedeniyle  için  hayvancılık  en  önemli  geçim kaynağı durumundadır. Bölgede yapılan hayvancılık büyük oranda mera hayvancılığı biçimindedir. Hayvancılıkta geleneksel yöntemlerin ağırlıklı olması ürün miktarının düşük olmasına neden olmaktadır. Özellikle Erzurum-Kars Bölümü’nde yaz yağışlarının artmasına bağlı olarak oluşan çayırlar büyükbaş hayvancılığın önem kazanmasına neden olmaktadır. Yüksek  ovalık alanlarda ve çöküntü  ovalarında  küçükbaş  hayvancılık  yaygın durumdadır. Malatya, Erzincan ve Elazığ’da kıl keçileri yetiştirilmektedir. Kars  ve  Bitlis’te arıcılık  yapılmaktadır. Bölgede yapılan hayvancılığın ülke ekonomisinde önemli yeri vardır. Ülkemizde bulunan koyun varlığının 1/3’ü,sığır ve kıl keçisinin 1/4’ü burada bulunmaktadır. Ülkemizde elde edilen yapağı ve kılın büyük kısmı buradan sağlanmaktadır. Van Gölü’nde inci kefali avcılığı yapılmaktadır.

BÖLGENİN YERALTI  ZENGİNLİKLERİ: Doğu Anadolu Bölgesi yeraltı kaynakları açısından yurdumuzdaki en zengin bölgemizdir.

Demir: Divriği (Sivas), Hekimhan( Malatya)  ve  Hasançelebi 

Krom: Ergani(Diyarbakır),Guleman-Alacakaya (Elazığ ) 

Bakır: Maden(Elazığ ),Pötürge( Malatya),Ergani(Diyarbakır) 

Kalay: Elazığ  ve  çevresi

Kurşun-Çinko: Keban (Elazığ), Darende(Malatya)

Oltu  Taşı: Oltu (Erzurum )

Linyit: Afşin-Elbistan(Kahraman Maraş), Aşkale(Erzurum) 

Barit: Muş, Elbistan(Kahraman Maraş)

Amyant (Asbest): İliç (Erzincan)

Kayatuzu: Kağızman(Kars), Erzurum, Ağrı ve Iğdır

Asfaltit: Şırnak

BÖLGEDE ENDÜSTRİ: Bölgede sanayi fazla  gelişmemiştir. Bölgede bulunan en önemli madenler, bakır, demir ve linyittir.

Et Kombinaları: Et  üretimimizin  % 25’i bölgeden  sağlanır. Van, Erzurum

Sigara: Malatya  ve  Bitlis

Gübre sanayi: Elazığ 

Deri  sanayi: Erzurum  ve  Malatya

Şeker sanayi: Bir  çok  ilde  şeker fabrikası bulunmaktadır. Van, Muş, Ağrı, Erzurum

Çimento  fabrikaları: Van, Erzurum

Dokuma sanayi: Malatya, Van, Erzurum ve Erzincan

Kurşun  işletmeleri: Keban

Demir-Çelik  Fabrikası: Divriği

Ferrokrom  Tesisleri: Elazığ

Keban ve Karakaya Hidroelektrik santralleri ile Kahramanmaraş’ta  Afşin- Elbistan termik  santrali  bulunmaktadır. Özellikle Yukarı Fırat Bölümü ülkemizde üretilen enerjinin büyük kısmını sağlamaktadır. Bu nedenle bu bölüme Enerji Bölümü adı da verilir. Bölge hidroelektrik  üretiminde 1.sırada olmasına rağmen, tüketim 7.sıradadır.

BÖLGEDE NÜFUS  VE  YERLEŞME: Bölgenin nüfusu  2000  nüfus sayımına  göre  6.134.414 kişidir. Bölgede km2’ye  42 kişi düşmektedir. Bu oran Türkiye  ortalamasının  çok altındadır. Nüfus yoğunluğu en az olan bölgemizdir. Toplam nüfusun %46.95’i kırsal kesimde, %53.05’i kentlerde yaşamaktadır. Nüfus oldukça seyrektir özellikle Hakkâri ve Tunceli gibi engebeli ve yüksek alanlarda nüfus çok seyrektir.

Nüfusun toplandığı başlıca alanlar verimli çöküntü  ovalarıdır. Erzurum, Erzincan, Malatya ve Elazığ nüfusun en fazla olduğu kentlerdir. Tarım alanlarının az olması nedeniyle tarımsal nüfus yoğunluğu yüksektir. Nüfus  artış  hızı  düşüktür. Özellikle sanayinin gelişmemesi, olumsuz iklim koşulları ve diğer iş imkânlarının yetersizliği nedeniyle yoğun biçimde göç  vermektedir.

BÖLGE’DE TURİZM: Bölge turizm açısından önemli bir potansiyele sahip olmasına rağmen, ulaşım imkânlarının yetersizliği, iklim koşullarının oldukça sert olması, turistik tesis yetersizliği ve yeterli tanıtımın yapılamaması nedeniyle fazla gelişememiştir. Bölgede sağlanan turizm  gelirleri düşük düzeydedir. Bölgede bulunan başlıca turistik çekim merkezleri Doğu Beyazıt’ta bulunan İshak Paşa Sarayı, Sarıkamış ve Palandöken Dağı’nda bulunan kayak tesisleri, Harput(Elazığ),Erzurum’da bulunan Çifte Minareli Medrese ve Kümbetler, Ahlat’ta bulunan mezar taşları, Van Gölü’nde buluna Aktamar adası, Mercan Vadisi Milli Parkı, Erzincan yakınlarındaki Gürlevik ve Van Gölü’ne dökülen Bendimahi çavlanları, Nemrut Krater gölü çeşitli kaplıca ve içmeler ile doğal güzelliğe sahip göllerdir.

 

Kaynak: Tüm Sınavlara Hazırlıkta Haritalarla Türkiye Coğrafyası

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

f t g m

Sitemizde bulunan içerikler izin alınmadan başka bir ortamda TİCARİ amaçla kullanılamaz.

Hak sahipleri tarafından talep edilen dosyalar site yönetimine bildirildiğinde kaldırılacaktır.