Copyright 2017 - COĞRAFYA HAYATTIR

Karadeniz Bölgesi’nin Genel Özellikleri

 

Bölgenin Konumu, Sınırları  ve  Komşuları : Karadeniz kıyısı boyunca doğuda Gürcistan batıda ise Sakarya Ovası’nın doğusu arasında dar bir şerit halinde uzanır. Güneyde Doğu Anadolu, İç  Anadolu ve batıda Marmara  Bölgesi bulunur. Doğu - batı yönünde genişliği en fazla olan bölgedir. Bu nedenle doğu ve batısı arasında yerel saat farkı en fazla olan bölgedir. Alanı açısından 3. sıradadır. Türkiye’nin % 18’ini kaplar.

Bölgenin Bölümleri ve Önemli Kentleri :

1. Batı  Karadeniz : Zonguldak, Bolu, Düzce,  Kastamonu, Sinop, Bartın ve Karabük.

2. Orta  Karadeniz : Samsun, Ordu, Çorum, Amasya ve Tokat.

3. Doğu  Karadeniz : Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Gümüşhane ve Bayburt.

 

Bölgenin Genel Özellikleri:

1. Dağların kıyıya paralel uzanmasının (boyuna kıyı) sonuçları :  

a. Doğal liman, koy ve körfezler azdır (girinti - çıkıntı az),

b. Kıta sahanlığı dar, delta oluşumu zor, falez oluşumu kolaydır,

c. İç kısımlarla ulaşımı zorlaştırır, geçitlerden sağlanır,

d. Limanların hinterlandı (art bölge) dardır. Gelişmesini olumsuz etkilemiştir. Orografik  (yamaç) yağışları görülür,

2. Heyelan afetinin en fazla olduğu bölgedir. Ulaşımı etkiler.

3. Bölgenin güney bölümünden Kuzey Anadolu Fay Hattı geçer.

    Çok sayıda tektonik ova  ve kaplıca oluşumunu sağlamıştır.

4. En fazla yağış alan, yağış rejimi düzenli olan tek bölgedir.

5. Mutlak ve Bağıl Nem oranının en fazla, Maksimum Nemin en az olduğu bölgedir.

6.  Bartın ırmağı (kısa mesafede) taşımacılıkta kullanılan tek akarsudur.

7.  Balıkçılığın en çok geliştiği bölgedir.

8.  Bafra ve Çarşamba delta ovaları dışındaki ovalar büyük oranda tektonik ovadır.

9.  Çay, fındık, keten - kenevir, taşkömürü, bakır, demir - çelik ve  manganezde 1.sıradadır

10. Orman varlığında 1.sıradadır.

11. En fazla göç veren bölgedir. (Batı Karadeniz alır)

12. Dağınık yerleşmenin en yaygın olduğu bölgedir.

13. Kırsal nüfus oranının en fazla kentli nüfus oranının en az olduğu bölgedir.

14. Sulama sorunu olmayan tek bölgedir. Nadas alanları en az olan bölgedir.

15. Güneşli gün sayısı düşüktür ve her mevsim yağış alır bu nedenle deniz turizminin en kısa sürdüğü ve gelişmediği bölgedir.

16. Yayla turizminin en fazla geliştiği bölgedir.

17. Yerel saat farkı en fazla olan bölgedir.

18. Ülkemizin en hızlı akışlı nehri olan Çoruh nehri bölgede bulunur.

19. Bölgede kalkınmanın sağlanması amacıyla ‘’Bölgesel Kalkınma Projeleri’’ planlanmıştır.

Zonguldak, Bartın, Karabük (ZBK) Projesi : Zonguldak, Bartın ve Karabük illeri proje kapsamında bulunur.

Doğu Karadeniz Projesi ( DOKAP ) :  Artvin, Bayburt, Gümüşhane, Giresun, Trabzon, Rize ve Ordu.

 

Bölgenin yeryüzü  şekilleri:

Kıyıları: Boyuna  kıyı  tipi  görülür. Dağlar  kıyıya  paralel  olarak  uzanmaktadır. Bu nedenle kıyı düzlükleri, körfezler, doğal limanlar ve girinti-çıkıntı azdır. Sinop tek  doğal  limanıdır. Sinop limanı ard (Hinterland) bölgesinin dar olması ve ulaşım imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle gelişememiştir. Kıyılarda çok sayıda falezler (Yalıyar)  oluşmuştur.

Bölge özellikle arazi yapısı ve yüksek yağış miktarına bağlı olarak heyelan afetlerinin en fazla yaşandığı yerdir.

Dağları: Bölge oldukça dağlık ve engebeli bir yapıya sahiptir. Dağlar genel olarak kıyıya paralel biçimde uzanır. Bu durum kıyı ile iç kesimler arasında büyük farklılıkların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Orta Karadeniz Bölgesi’nde bulunan dağlar akarsu aşındırmalarına maruz kaldığından yükseltileri daha azdır.

a. Batı  Karadeniz: Bölümde bulunan dağlar kıyıya ve birbirine paralel üç sıra halinde uzanırlar, kıyıdan itibaren ilk sırada Küre  (İsfendiyar) Dağları, ortada  Bolu ve Ilgaz  Dağları, güneyde bulunan sırayı ise  Köroğlu  Dağları meydana getirir.

b. Orta  Karadeniz: Akarsu vadileriyle parçalanmış üst kısımları düzlüklerden oluşan ve yükseltisi fazla olmayan Canik  Dağları yer almaktadır.

c. Doğu  Karadeniz: Bölümde bulunan başlıca dağlar kıyıda Giresun ve Rize dağları yer alır. Bu sıranın güneyinde Çimen, Kop, Mescit ve Yalnızçam dağları yer alır. Bölge ile Doğu Anadolu Bölgesi arasındaki ulaşım Zigana  ve  Kop  geçitleri ile sağlanmaktadır.

Ovaları: Bölgenin başlıca ovaları Kastamonu, Bolu, Düzce  ovaları ile Kızılırmak tarafından oluşturulan Bafra  ve  Yeşilırmak tarafından oluşturulan Çarşamba Delta  ovalarıdır

Akarsuları: Bölgede bulunan akarsular Türkiye’de bulunan en sık akarsu ağlarını meydana getirmişlerdir. Başlıca akarsular Kızılırmak(Yurdumuzun en uzun akarsuyu),  Yeşilırmak, Çoruh(Türkiye'nin en hızlı akışlı akarsuyudur),Bartın Çayı(Üzerinde taşımacılık yapılabilen tek ırmağımız), ve Yenice (Filyos)  Çayı’dır.

Gölleri: Bölgede bulunan başlıca göller Sera, Uzungöl, Tortum, Abant  ve  Yedigöller’dir.  Bölgede bulunan baraj  gölleri Almus, Suat  Uğurlu, Hasan  Uğurlu (Yeşilırmak), Hirfanlı  ve  Altınkaya (Kızılırmak), Sarıyar (Sakarya)

BÖLGENİN İKLİMİ  VE  BİTKİ  ÖRTÜSÜ: Karadeniz Bölgesi’nin  kıyı  kesiminde  Karadeniz  İklimi  yaşanmaktadır. Bu iklimin etkili olduğu alanlarda  her  mevsim  yağışlı  ve  ılıman şartlar egemen olmaktadır. Bütün yıl yağış alma durumu özellikle Doğu Karadeniz Bölümü için geçerlidir. Yağışın en fazla olduğu mevsim sonbahar, en  az olduğu mevsim yazdır. Bölge yurdumuzda en  fazla  yağış  alan yerdir. Bölgede en fazla yağış alan il Rize’dir. İç  kısımlarda yüksekliğin artması ve deniz etkisinin azalmasına bağlı olarak karasal iklim şartları ortaya çıkar. Bu alanlarda yazlar  sıcak  ve  kurak  kışlar  soğuk  ve  kar  yağışlı  geçmektedir. Yağışın en fazla olduğu mevsim ilkbahar, en  az olduğu mevsim yaz mevsimidir. Bitki  örtüsü  Bozkır’dır. Yağışın  yeterli  olması  nadas uygulamasının en az olduğu bölgemiz olmasını sağlamıştır. Kıyı kesimleri yüksek nemlilik miktarına bağlı olarak yurdumuzda sıcaklık farklarının en az olduğu yerlerdir. Bölgede yağış miktarının dağılışında yükselti ve dağların uzanış biçimi önemli rol oynamaktadır. Bölgeyi etkileyen hava kütlelerinin büyük oranda kuzeybatı yönlü olması kıyılarda batıya bakan yamaçların bol miktarda yağış almasına neden olmaktadır. Kıyılar yurdumuzda bağıl nem ve bulutluluk oranının en yüksek olduğu alanlardır. Kış aylarında Doğu Karadeniz’de yaşanan fön rüzgârları sıcaklığın çok yükselmesine neden olur. Orta Karadeniz Bölümü’nde yükseltinin azalmasına bağlı olarak yağış miktarıda azalmaktadır. Karadeniz Bölgesi bitki örtüsü bakımından yurdumuzun en zengin bölgesidir. Bitki  örtüsü  ormandır. Bölge  orman  bakımından  yurdumuzda ilk  sırada yer almaktadır.  Bölge ülke ormanlarımızın  %27’sini barındırmaktadır. Kıyıdan itibaren 1000metreye kadar kışın yaprağını döken ağaçlardan oluşmuş ormanlar bulunur. Daha yüksek alanlarda Ladin, köknar ve sarıçamlardan oluşan iğne yapraklı ağaçların oluşturduğu ormanlar yer alır. Orta Karadeniz’de yağışın azalmasına bağlı olarak orman örtüsü zayıflar. Bölgenin özellikle batısında Akdeniz ve Karadeniz iklimine ait bitkilerin bir arada bulunduğu çalı örtülerine psödomaki adı verilir.

 

BÖLGEDE TARIM  VE  HAYVANCILIK: Bölgede en önemli geçim kaynağı tarımdır. Ancak ekili dikili alan oranı düşük durumdadır. (%20)Bölgede bulunan başlıca tarım alanları dar kıyı şeridinde küçük parçalar halinde bulunan ovalar ve iç kısımlarda yer alan çöküntü ovalarıdır. Bol yağış alması nedeniyle yurdumuzda nadas uygulamasına gerek kalmaz. Bölgede bulunan başlıca tarım alanları: Bafra ve Çarşamba delta ovaları, Düzce, Erbaa, Niksar, Bolu, Turhal, Tokat, Suluova, Havza, Gökırmak ve Devrez ovalarıdır.

Çay: Ülkemizde 1924 yılından itibaren yetiştirilmeye başlanmıştır. Ülkemizde tek üretim sahası, Trabzon’un batısı ile Gürcistan sınırı arasında bulunmaktadır. Çay üretiminin tamamı buradan sağlanır.

Fındık: Yurdumuzda üretilen fındığın tamamına yakını buradan sağlanır. Üretimin en fazla olduğu alanlar Ordu  ve  Giresun  arasıdır. Türkiye Dünya fındık üretiminde 1.sıradadır.

Tütün: Özellikle Samsun, Tokat, Amasya ve Düzce ovası başlıca üretim alanıdır.

Mısır: Başlıca üretim alanları Samsun, Bolu, Zonguldak ve Ordu’dur. Mısır üretiminde 1.sırada yer almaktadır.

Şekerpancarı: Özellikle Erbaa, Niksar, Amasya, Samsun, Çorum ve Kastamonu’da üretim yapılmaktadır.

Pirinç: Türkiye pirinç üretiminin%50’ ye yakı bölgeden sağlanır. Başlıca üretim alanları Bafra ve Çarşamba delta ovaları ile Terme ve Tosya’da bulunmaktadır.

Tahıl: Karasal  iklimin  egemen olduğu iç  kısımlarda üretim yapılmaktadır.

Elma: Amasya başta olmak üzere Kastamonu ve Tokat çevresinde üretimi yapılmaktadır.

Keten-Kenevir: Kastamonu başta gelmektedir. Ayrıca Sinop, Ordu ve Zonguldak çevresinde üretim yapılmaktadır.

Soya Fasulyesi: Başta gelen üretim alanları Ordu ve Giresun çevresinde toplanmıştır.

Zeytin: Çoruh vadisinin soğuktan korunmuş çukur alanlarında özellikle Artvin ve Yusufeli arasında tarımı yapılmaktadır.

Turunçgiller: Kış ılıklığı sebebiyle Rize çevresinde tarımı yapılır.

Kivi: Özellikle Rize ve Trabzon çevresinde gün geçtikçe tarımı artmaktadır.

Sulamanın  yapılabildiği birçok ovada sebze  ve  meyve tarımı yapılmaktadır.

Bölgenin kıyı  kesiminde ılıman ve yağışlı iklim nedeniyle geniş otlak ve meralar oluşmuştur. Bu alanlarda büyükbaş  hayvancılık, iç  kısımlarda yer alan  bozkırlardan oluşan düzlüklerde küçükbaş  hayvancılık yapılmaktadır.

Bitki çeşitleri bakımından çok zengin olan bölgemizde özellikle Rize, Kastamonu, Çankırı, Bolu ve Bayburt’ta arıcılık yapılmaktadır. Rize-Anzer yöresinden sağlanan ve Anzer Balı adı verilen ballar Dünya çapında üne sahiptir. Çok az miktarda üretilebilen hatta bazı yıllarda hiç üretilemeyen bu ballar bilimsel olarak kalite kontrolü altına alınmıştır.

Bölgemiz Türkiye balık üretiminin yaklaşık % 80'ini karşılamaktadır. Deniz ürünleri üretiminde 1.sıradadır. Aşırı avlanma ve deniz kirliliğine bağlı olarak balık üretiminde düşme görülmektedir. Karadeniz'de 200 metreden daha derin alanlarda zehirli gazlar sebebiyle canlı hayatına rastlanmaz.

BÖLGENİN YERALTI  ZENGİNLİKLERİ:

Taşkömürü: Zonguldak

Bakır: Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu),Espiye (Giresun), Çayeli (Rize).

Linyit: Çeltek(Merzifon),Bolu, Orta(Çankırı)

Manganez: Zonguldak, Artvin

BÖLGEDE ENDÜSTRİ: Bölge endüstri bakımından gelişememiştir. Bölgede çalışan nüfusun%8’i sanayi sektöründe çalışmaktadır.

Demir-Çelik  Sanayisi: Karabük  ve  Ereğli

Bakır  Tesisleri: Samsun’da.

Şeker  Sanayisi: Turhal, Amasya, Suluova, Çorum, Kastamonu  ve  Çorum

Tütün  Sanayisi: Samsun  ve  Tokat

Kâğıt  Sanayisi: Çaycuma(Zonguldak),Taşköprü(Kastamonu),Aksu(Giresun)

Çay  Sanayisi: Rize ve Borçka

Fındık  Sanayisi: Ordu  ve  çevresi.

Kereste fabrikaları: Bolu, Düzce ve Kastamonu

Balık yağı ve unu fabrikaları: Trabzon

BÖLGEDE NÜFUS  VE  YERLEŞME:  2000  Sayımına  göre  bölgenin  nüfusu  8.439.213 kişidir. Bölgede km2’ye  73 kişi düşmektedir, bu yoğunluk Türkiye  ortalamasının  altındadır. Bölge geçim kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle büyük miktarda  göç  vermektedir. Bu nedenle kadın nüfus daha fazladır. Nüfusun büyük bölümü dar kıyı şeridinde, akarsu boylarında oluşan küçük iç  ovalarda  ve  Batı  Karadeniz’deki  maden  ve  sanayi  alanlarında  toplanmıştır. Kıyı gerisinde bulunan dağlık alanlarda nüfus azalmaktadır. Nüfus  artış  hızı  %o 3.65’tir.Türkiye ortalamasına göre çok düşüktür. Kırsal yerleşmelerde  dağınık yerleşme görülür. Özellikle Doğu Karadeniz’de 1000 m.ye kadar olan alanlarda dağınık yerleşme egemendir. Başlıca ev yapım malzemesi ahşap malzemeden oluşmaktadır. Kırsal nüfus %51’i iken kentsel nüfus %49 oranına sahiptir. Kırsal  nüfusun  en  fazla  olduğu  bölgemizdir. Bölgede çalışan nüfusun%71’i tarım,%8’i sanayi,%21’i hizmet sektöründe çalışmaktadır.

BÖLGE’DE TURİZM: Bölgede bulunan en önemli turistik değerleri doğal güzellikler meydana getirmektedir. Bunun yanında tarihi kalıntılar diğer önemli çekim alanıdır.Özellikle zengin bitki çeşitleri, yaylaları, Bolu’da Abant Gölü ve Yedigöller, Sera ve Uzungöl, Kastamonu’da Safranbolu  evleri, Bolu’da Kartalkaya, Kastamonu ve Ilgaz  Dağları’nda bulunan kış spor merkezleri, Samsun  ve  Tokat’ta bulunan kaplıcalar, Amasya'da (Kral mezarları) ve Trabzon’da bulunan  Sümela  Manastırı bölgenin başta gelen turistik değerleridir. Çoruh nehri rafting sporu açısından gelişmektedir. Her mevsim yağışlı olduğundan deniz turizmi fazla gelişmemiştir.

Kurtuluş Savaşımız Mustafa Kemal Atatürk’ün  19  Mayıs  1919’da  Samsun’a   ayak  basmasıyla başlamıştır. Havza,  Tokat  ve  Amasya  Kurtuluş Savaşımızda büyük öneme sahip olan kentlerdir. 

 Kaynak: Tüm Sınavlara Hazırlıkta Haritalarla Türkiye Coğrafyası

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

f t g m

Sitemizde bulunan içerikler izin alınmadan başka bir ortamda TİCARİ amaçla kullanılamaz.

Hak sahipleri tarafından talep edilen dosyalar site yönetimine bildirildiğinde kaldırılacaktır.