Copyright 2017 - COĞRAFYA HAYATTIR

 

 

Bitki Coğrafyası (Vejetasyon Coğrafyası) :

Yeryüzündeki bitki topluluklarının dağılışını, bu dağılışı etkileyen faktörleri, insan, hayvan, iklim, toprak, yeryüzü şekilleri ve diğer çevresel etkenlerle karşılıklı etkileşimini inceleyen bilim dalıdır.

DOĞAL BİTKİ ÖRTÜSÜ:

Herhangi bir yerin iklim, toprak, arazi yapısı ve diğer tüm özelliklerinin meydana getirdiği, mevcut alanın karakterini yansıtan bitki örtüsüne o yerin doğal bitki örtüsü denir.

Doğal Bitki Örtüleri:

1. Ağaç Toplulukları:

    a.Orman b.Maki

2. Ot Toplulukları:

    a.Çayır b.Step c.Savan d.Tundra

1. Ağaç Toplulukları:

a. Orman:  Bol yağış ve toprak neminin yüksek olduğu, sıcaklık koşullarının uygun olduğu ortamlarda zengin olarak görülen, bitki topluluklarıdır.

İğne yapraklı ormanlar: Düşük sıcaklık koşullarına uymuş, nemli-soğuk iklim bölgelerinde yaygın olan ormanlardır.  Geniş yapraklı ormanlar: Sürek­li yeşil kalabilen ormanlar özellikle, ekvatoral bölgede, kışın yapraklarını döken ağaçlardan oluşan ormanlar, okyanus ikliminin etki olduğu alanlarda yaygın olarak görülürler.

b. Maki: Akde­niz ikliminin doğal bitki örtüsüdür. Genel olarak 500 m’ ye kadar bazı alanlarda ise 1000 m’ ye kadar görülebilmektedirler. Kızılçam ağaçlarının tahrip edilmesiyle oluşmuş ikincil bir bitki özelliği taşır. Kuraklığa dayanıklı, boyunca yeşil kalan, kısa boylu (en fazla 1–2 m.) ağaççıklar­dan oluşur. Su kaybının azaltılması amacıyla yaprakları dar, cilâlı ve tüylüdür. Başlıca maki türleri: Zeytin, sandal, kocayemiş, defne, kermes meşesi, mersin, yabani zeytin, zakkum, sandal, menengiç, karaçalı, sakız, keçiboynuzu, akçakesme, süpürge çalısı, pırnal meşesi, erguvan, katran ardıcı, tesbih ve laden’den oluşur.

     

Garik: Makinin tahrip edildiği, toprak örtüsünün zayıfladığı alanlarda varlığını koruyabilen cılız maki türlerine garig denir.(Kermes meşesi, Katran ardıcı, Akçakesme, Laden, Diken çalısı)

Psödomaki: Akdeniz iklim alanlarına yakın ancak daha nemli, yaz kuraklığının azaldığı yerlerde yapraklarını dökmeyen maki elemanları arasına giren ve kışın yapraklarını döken türlerdir. Özellikle Akdeniz ve Karadeniz ikliminin geçiş sahalarında yer alan bu maki türüne psödomaki denir.(Funda, Kocayemiş, Sandal, Erguvan, Menengiç)

2. Ot Toplulukları:

Genel olarak iklim, toprak ve arazi koşullarının ağaç ye­tişmesine uygun olmadığı alanlarda oluşurlar. Ağaçlar gibi çok derin kök sistemine sahip değildirler, geniş gövdeye sahip olamazlar, bu nedenlerle ancak yağışlı dönemde gelişme imkânı bulur, kuraklığın egemen olmasıyla yok olurlar.

a. Alpin Çayırlar: Dağların yüksek alanlarında, yaz aylarının serin ve nemli geçtiği, orman örtüsünün son bulduğu üst sınırından sonra ortaya çıkan ot örtüsüdür. Ülkemizde 2100 m. den sonra görülmektedir. Bu alanlar ülkemizde

büyükbaş hayvancılığın geliştiği sahalardır. Ege Bölgesi’nde dağ çayırlarına rastlanmamaktadır. Özellikle, Karadeniz, Akdeniz ve az olsa da İç Anadolu’da dağ çayırları yer almaktadır.

b. Step: Orta kuşakta, özellikle yağış miktarının düşük olduğu, karaların iç kısımlarında özellikle ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yaz kuraklığının başlamasıyla ortadan kalkan ot topluluğudur.

Anadolu'da bozkır olarak adlandırılır. Ülkemizde doğal step sahaları, Tuz Gölü çevresinde, Güneydoğu Anadolu’da yer almaktadır. Doğu Anadolu ve Trakya’da bulunan step sahaları insanların ormanları tahrip etmesiyle oluşan Antropojen step sahalarıdır. Step toplulukları kurak, orman bakımından fakir alanlarda erozyonun önlenmesinde ve toprağın humus ihtiyacının giderilmesinde büyük öneme sahiptirler. Bu nedenle korunmaları doğal dengelerin korunması açısından büyük önem taşımaktadır.

c. Savan: Tropikal kuşakta, yazı yağışlı geçen iklim böl­gelerinde oluşan uzun boylu ot topluluğudur. Kuraklığın daha şiddetli olduğu savan bölgelerinde oluşan türlerine dikenli savan adı verilir.

d.Tundra (Ağaçsız Ova): Kuzey Yarım Küre’de, ılıman kuşağın kuzeyinden kutuplara doğru ormanlar ortadan kalkar. Kutup altı bölgelerinde, kısa süren yaz ayı süresince oluşan sıcaklıklara bağlı olarak eriyen buzlar bataklıkların oluşmasına neden olur. Bu alanlarda düşük sıcaklığa uyum sağlamış cılız, seyrek, kurakçıl, otsu, yosunumsu bitkiler ve kısa boylu çalılar oluşur. Bu bitki topluluğuna Tundra adı verilir. Başlıca türler, Kutup Söğüdü ve Bodurhuç’tur.

                    

BİTKİ ÖRTÜSÜNÜN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

1. İklim: Bitki örtüsünün dağılışını etkileyen en önemli faktördür. İklim ve bitki topluluklarının dağılışı arasında sıkı bir ilişki vardır. Kutup ikliminin egemen olduğu alanlar dışında bütün iklimlerin kendine has karakteristik bitki örtüsü vardır. Farklı bölgeler arasında benzer iklim şartlarının yaşanması bitki çeşitleri açısından benzerlik olduğunu gösterir. Farklı bitkiler yetişebilmek için farklı miktarda sıcaklık ve neme ihtiyaç duyarlar. Sıcak ve nemli bölgelerde bitki örtüleri çeşit bakımından daha zengin ve daha gür topluluklar şeklindedir. Bitki kuşakları genel olarak sıcaklık kuşaklarına uyum gösterirler. Yağış miktarı ve yağışın oluştuğu dönem bitki türleri ve bunların dağılışı açısından büyük öneme sahiptir.

2. Toprak: Toprağın özellikleri, kendisini oluşturan ana kaya, iklim ve diğer faktörlerin etkisiyle meydana gelir. Bu nedenle, toprağın kalınlığı, onu oluşturan ana kayanın özellikleri ve su tutma kapasitesi yer yer farklılık gösterir. Bitkiler yaşama olanağı buldukları ve kendi ihtiyaçlarına uygun toprak yapılarında varlıklarını sürdürebilirler.

3.Arazinin yapısı: Bitki türlerinin dağılışında, yükselti ve bakı ve eğim büyük rol oynar. Yüksekliğin artması, sıcaklığın düşmesine neden olmaktadır. Bu durum çeşitli bitkilerin belli yükseltilerde yetişebilmesine neden olur. Yükselti, bitkilerin yaprak, kök ve gövde gibi ana özellikleri üzerinde etkili olur, bu şartlara uyan bitkiler varlıklarını sürdürebilirler.

Bakı: Herhangi bir noktanın Güneş’e, denize ve rüzgara göre konumunu ifade eder. Güneş ışınlarını direk alan yamaçlarda ısınma ve buna bağlı buharlaşma fazla olduğundan topraktaki nem oranı düşer. Güneş ışınlarını direk almayan yamaçlarda toprak nemliliği daha fazla olur. Dağların Güneş'e bakan yamaçlarında bitkilerin olgunlaşma süreleri daha kısadır. Ormanın ve ağacın yetişme sınırı daha yüksektir.

Yükselti: Yükselti arttıkça sıcaklık ve nem azalır. Bu durum, bitki hayatını büyük oranda etkiler. Bitkiler belli bir yükseklikten sonra cılızlaşır ve doğal olarak ortadan kalkar. Bitki toplulukları, yükseklik arttıkça  sıcaklık ve nem miktarının azalmasına bağlı olarak, geniş yapraklı ormanlar, karışık ormanlar, iğne yapraklı ormanlar ve dağ çayırları biçiminde kuşaklar meydana getirir. Aynı miktarda yağış alan bir yamaçta, yükseklik arttıkça bitki örtüsünde değişme meydana gelmesi sıcaklığın azalmasından kaynaklanır. Sıcaklık şartları aynı ise, bitkisel farklılaşma nem miktarının değişmesiyle ilgilidir. 

Eğim: Eğim doğrudan toprak özelliklerini, dolaylı olarak da bitkilerin yetişmesini etkiler. Ayrıca eğim güneş ışınlarının herhangi bir noktaya düşme açısı üzerinde etkili olarak, sıcaklık seviyesinde rol oynar. Ülkemiz yüzölçümünün % 62,5’i,  % 15’in üzerinde eğime sahiptir. Bu durum erozyonu hızlandırıcı bir etki yaparak, toprak oluşumunu olumsuz yönde etkiler.

4. İnsan ve Hayvanlar: İnsanlar tarafından meydana getirilen orman tahribatları, ormanlarda ve otlak alanlarında aşırı hayvan otlatılması doğal bitki örtülerinin büyük miktarda zarar görmesine sebep olur.Arazi kullanımında yanlış yöntemlerin kullanılması,toprak örtüsünün ve sonuç olarak bitki örtülerinin yok olmasına neden olmaktadır.Yeraltı sularından aşırı ve yanlış yararlanma yöntemleri nedeniyle toprak yapısı bozulmakta mevcut doğal bitki örtüleri büyük zarar görmektedir.Yerleşme alanları,sanayi alanları ve ulaşım hatlarının yer tercihinde sadece maliyet hesaplarına bakılması doğal bitki örtülerinin ve bu alanlardaki canlı yaşamının geri dönülmez şekilde yok olmasına neden olmaktadır.

BİTKİ TOPLULUKLARININ ENLEM SINIRLARI

Ekvator'dan kutuplara doğru enlemin etkisine bağlı olarak sıcaklık azalır. Belirli bir noktadan sonra bitkile­rin yetişme koşulları ortadan kalkar. Bitki türlerine göre değişmekle beraber genel olarak bu sınıra, bitki örtüsünün enlem sınırı denir.

                           

ORMAN ÜST SINIRI: Orman örtülerinin kutuplara doğru ve yükseltiye göre oluşabildiği son sınırlardır. Bu sınırın oluşumunda ana neden doğal şartlar olmakla beraber, insanlardan kaynaklanan nedenlerde etkili olabilmektedir. Orman üst sınırı Ekvator’dan kutuplara doğru düşer. Orman üst sınırı, Ekvatoral bölgede en yüksek seviyeye ulaşır 3500-4000m,Sübtropikal bölgelerde 3000-3500m,Ilıman kuşakta 1500-2000m olarak gerçekleşirken, Kutup kuşağında 500-1000m ye iner.

İKLİM DEĞİŞMELERİNİN BİTKİ ÖRTÜLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

1. KALINTI (RELİKT) BİTKİLER: Jeolojik Dönemler boyunca meydana gelen büyük çaplı iklim değişmeleri çeşitli iklimlerin etki alanlarını büyük ölçüde değiştirerek bitki türlerinin dağılışı üzerinde etkili olmuştur. Ülkemizde özellikle Kuvaterner devrinde yaşanan iklim değişiklikleri bitki örtülerinin yayılış alanlarında değişiklikler meydana getirmiştir. Bunun sonucunda ülkemizde, soğuk ve nemli iklim şartlarının egemen olduğu dönemlerde kuzeyde var olan bitkiler güneyde, sıcak iklim şartlarının egemen olduğu dönemde ise güneyde yaşayan bitkiler kuzey kıyılarımızda yaşama imkânı bulmuşlardır. Ülkemiz arazisin oldukça dağlık ve engebeli olması geçmiş yer değiştirmelerden etkilenen çeşitli bitki türlerinin günümüzde kendi yaşam alanlarının dışında varlıklarını sürdürmelerine neden olmuştur. Bunlara kalıntı (relikt) bitkiler denir.

2. ENDEMİK BİTKİLER: Dünya’nın belli bölgelerinde, belli çevreyle ilgili özelliklere sahip ortamlarda yetişebilen, yetişme alanı oldukça dar olan bitkilere endemik bitki denir. Ülkemiz endemik bitkiler açısından oldukça zengindir. Türkiye’de 3022 civarında endemik bitki çeşidi olduğu sanılmaktadır. Endemik türler açısından en zengin alan, Amanos Dağları’dır. Bunun dışında, Ege Bölgesi’nin güney kesimleri, Akdeniz Bölgesi’nin batısında bulunan dağlar, Uludağ, Kaz Dağı, Erciyes Dağı, Rize ve Artvin çevresinde yer alan dağlar, Munzur Dağları ve Ilgaz Dağlarıdır. endemik bitki çeşitliliği açısından en zengin illerimiz,578 bitkiyle Antalya ilk sırada yer almaktadır, 478 bitkiyle Konya ikinci sırada, 366 bitkiyle İçel üçüncü sırada bulunmaktadır.

3. KOZMOPOLİT BİTKİLER: Yeryüzünde oldukça geniş alanlara yayılmış farklı yetişme koşullarında varlığını sürdürebilen bitki türlerdir.

YURDUMUZDA BİTKİ TÜRLERİNDE ÇEŞİTLİLİĞİNİN FAZLA OLUŞUNU SAĞLAYAN TEMEL FAKTÖRLER

1. Ilıman kuşakta yer alması, buna bağlı olarak dört mevsimin yaşanması.

2. Dağlık ve engebeli yapısı, kısa mesafelerde arazi ve iklim şartlarında yaşanan büyük farklılıklar.

3. Aynı anda farklı iklim şartlarının yakın mesafelerde yaşanabilmesi.

4. Jeolojik devirlerde yaşanan iklim değişmelerinin etkisi.

5. Üç tarafının denizlerle çevrili olması.

Ülkemiz bitki türleri bakımından çok zengindir, ancak mevcut bitki örtüsü bakımından aynı zenginliğe sahip değildir. Bunun temel sebebi, çok eski bir yerleşim alanı olan Anadolu’da yaşanan savaşlar, yoğun şekilde yakacak olarak ağaçların kesilmesi, mesken yapımlarında ağaç kullanımı, açık maden işletmeciliği, hava kirliliği, tarla açma amaçlı tahripler, aşırı otlatma, ormanların korunmasına dönük yasal düzenlemelerin yetersizliği ve tahrip edilen alanlarda yenileme çalışmalarının yetersiz kalmasıdır.

ORMAN ÜRÜNLERİ

1.Asıl Orman Ürünleri: Tomruk, Tel Direği, Maden Direği, Sanayi Odunu, Kâğıtlık Odun
Lif Yonga Odunu, Sırık, Çubuk, Yakacak Odun

2. Orman Yan Ürünleri: Reçine, Çıra, Sığla yağı, Defne, Şimşir, Kök Odunu, Kekik, Ada Çayı, Çam Fıstığı, Her çeşit bitki soğanı, Mantarlar

ORMANLARIN FAYDALARI

A. Ormanların Ekonomik Faydaları:

1. Odun kökenli orman ürünleri üretimi

2. Bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltıcı etkisi

3. Ödemeler dengesini olumlu yönde etkilemesi

4. Tarım ve hayvancılığa katkıları

5. Turizme olan katkıları

6. Hidroelektrik santrallerinin ömrünü uzatır.

B. Ormanların Ekolojik Faydaları:

1. Erozyonun oluşumunu engeller

2. Yüzey sularının akış hızını azaltarak, yeraltı sularının zenginleşmesini sağlar

3. Terleme ile hava nemini arttırarak sıcaklık dengesini sağlar

4. Oksijen üretir

5. Doğal güzelliklerle turizme katkı sağlar, dinlenme ve diğer sosyal alanların oluşturulmasını sağlar

6. Ülke savunması açısından, bitkisel ve hayvansal ürün deposu durumundadır.

7. Rüzgâr ve buna bağlı kumul hareketlerini önler

8. Çeşitli yabani hayvanların yaşamını sürdürmesini sağlar

ENERJİ ORMANI: Yakacak odun ihtiyacının karşılanması amacıyla, kısa sürede büyüyen, kendini kök ve sürgünlerle yenileyebilen ağaç türlerinden oluşan ormanlara enerji ormanı adı verilir.

Not: Türkiye’de bitki örtüsünün dağılışına ilişkin genel bilgiler bölgeler coğrafyası konuları içinde yer almaktadır

Kaynak:Tüm Sınavlara Hazırlıkta Haritalarla Türkiye Coğrafyası

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

f t g m

Sitemizde bulunan içerikler izin alınmadan başka bir ortamda TİCARİ amaçla kullanılamaz.

Hak sahipleri tarafından talep edilen dosyalar site yönetimine bildirildiğinde kaldırılacaktır.